OG

Wat: reparatie draaiorgel
Waar: De Wachter, Zuidlaren
Wanneer: dinsdag 3 februar

Een ijzige wind waait over de velden wanneer de Ongenode Gast uitstapt op de parkeerplaats van De Wachter. De fraaie molen torent boven de omgeving uit, maar de Gast gunt zichzelf weinig tijd om het sierlijke bouwwerk te bewonderen. Door de poolwind voortgedreven stapt hij bij het museum naar binnen. Vanaf de bovenverdieping van het museum klinken een aantal stemmen, even een trapje op en de Gast staat naast oog in oog met een club mannen.

Ze staan verzameld om een oud draaiorgel, die de trotse naam ‘Tierelier’ draagt. Keurig witgeschilderd, met een houten dirigent die trots met een stokje zwaait. “Hij gaat ook als een tierelier”, zegt Joris ten Have lachend. De Gast wordt snel bijgepraat door de goedlachse draaiorgelmeester. Het mechanische muziekinstrument is namelijk vals. Niet dat hij bijt wanneer je te dicht bij komt, maar bepaalde noten komen niet langer goed uit de verf. Terwijl een gereedschapskist open gaat en er onder de motorkap van het instrument wordt gekeken, krabt Ten Have zich achter het oor. “Ik ben draaiorgeldraaier, geen monteur.” Terwijl de houten en koperen ingewanden van het orgeltje onder de loep worden genomen, raakt de Gast aan de praat met Gert Scholten.

Weggedoken in een dikke jas en met een wollen muts vertelt hij over de verschillende mechanische instrumenten die in het museum staan. “Naast het draaiorgel hebben we een pianola, een tingeltangel en een orchestrion”, somt hij op. De ogen van de Gast worden enigszins glazig, maar hij laat zich graag meenemen naar de achterkant van de museumzaal, langs een collectie oude radio’s en een maquette van een boerderij. Als eerste staan Scholten en de Gast stil bij de ‘Tingeltangel’, een houten kast van donker gelakt hout. Fraaie spiegels fonkelen in het licht. De enthousiaste vrijwilliger legt uit dat dit exemplaar vroeger in een kroeg stond. Door een muntje in te werpen gaat een rol draaien. De pennetjes op de rol maken de muziek, net als in een muziekdoos. “De buitenkant hebben we helemaal gerestaureerd, we kunnen hem helaas niet laten spelen”, zegt Scholten. Even verderop staat de bijbehorende rol, helemaal vol met pinnen. In totaal staan er zes tot acht melodieën op. Doordat de rol vervormt is draait hij niet meer goed in de tingeltangel, wat ook te zien is aan diepe krassen op de rol. De verschillende instrumenten die in de tingeltangel zijn opgenomen, zoals de klavecimbel en xylofoon, blijven verstomd. 

Ondertussen gaat het werk aan het draaiorder de Tierelier verder. Door de grote museumzaal klinkt een enigszins blikkige toonladder. De Gast moet bekennen dat hij geen oor heeft voor draaiorgelmuziek, wat hem betreft klinkt het altijd een beetje vals. Gelukkig zijn er echte experts die het goed kunnen beoordelen. Zo’n kenner is Pieter Deddens, muziekdocent en pianostemmer in ruste. Hem is gevraagd om te helpen met het stemmen van de Tierelier, hoewel het ook niet zijn expertise is. Het is een mooi voorbeeld van hoe het museum opereert. Een enorme club vrijwilligers, met uiteenlopende achtergronden, slaat de handen ineen om problemen op te lossen.

Nog zo’n vrijwilliger is Koos Dijkstra, samen met Joris ten Have bespreken ze de vervolgstappen voor het noodlijdende draaiorgel. “Als vrijwilliger houd ik me vooral bezig met de horeca en rondleidingen bij het museum. Tijdens rondleidingen kunnen mensen aan het orgel draaien. Het is prachtig om te zien wat het met mensen doet. Ik heb regelmatig grote groepen aan het zingen gekregen”, vertelt Dijkstra. Wat er precies mis is met het orgel heeft de groep techneuten nog niet weten te achterhalen, de oplossing laat zich voorlopig ook nog raden. Via Ten Have is er wellicht wat te regelen, hij kent een orgelbouwer die zijn eigen draaiorgels repareert.

De Gast is benieuwd hoe het uitpakt, hopelijk lukt het om de euvel van de Tierelier te verhelpen en klinken de vrolijke klanken straks weer door het museum. Terwijl de techneuten verder prakkiseren, kiest de Gast het hazenpad. Met de sjaal om de hals glibbert hij over de laatste restjes sneeuw naar zijn auto. Het wolkendek is verdwenen, een stralende zon doet de statig Wachter blinken