De mystieke ‘Voormalig Algemene Begraafplaats’ van Zuidlaren
‘Er bestaat nog een mogelijkheid om hier begraven te worden’
ZUIDLAREN - Het is begin 1800 als de begraafplaats aan de Oude Coevorderweg wordt aangelegd. De sfeer die erover hangt als de schemer zijn intrede doet, is enkel mystiek te noemen. De poort staat rond zes uur ’s avonds nog open. Aan de rechterkant brandt bij binnenkomst één kaarsje. De rest van de begraafplaats is voornamelijk donker, maar vormt met de vertrekkende lichte lucht op de achtergrond, een schilderachtig plaatje. Een werkgroep van de Historische Vereniging Gemeente Zuidlaren heeft de afgelopen jaren, in samenwerking met de gemeente Tynaarlo, diverse graven op de begraafplaats aan de Oude Coevorderweg in beeld gebracht en bekeken welke graven van historisch belang zijn. De resultaten van deze opname zal de werkgroep in de eerstkomende bijeenkomst van de Historische Vereniging Zuidlaren presenteren.
De begraafplaats aan de Oude Coevorderweg bestaat uit zestien vakken. Deze zijn verdeeld in slagen en nummers. Femmo Haisma is secretaris van de Historische Vereniging Zuidlaren en vertelt: “Het was vroeger niet ongebruikelijk dat bepaalde families een heel slag, meestal vijftien graven op een rij, kochten. Daar werden dus diverse leden van één familie begraven.” In de noordwestelijke hoek van de begraafplaats werden vooral kinderen en onvermogende mensen ter aarde besteld. Vandaar dat er op dat gedeelte van de begraafplaats nauwelijks grafstenen te vinden zijn. In totaal telt de Voormalig Algemene Begraafplaats Zuidlaren enkele duizenden graven.
Op de begraafplaats zijn veel graven van oorlogsslachtoffers uit Zuidlaren te vinden. Eén opvallende naam die men kan tegenkomen is die van Engelse vliegenier: Flight Lieutenant Lesley Fowler. Hij werd geboren in 1922 in het Britse Herne Bay. Hij vloog vanaf 1941 voor de Royal Air Force, nadat hij een training had gevolgd in Canada. Tussen december 1941 en juni 1943 vloog hij 23 operaties. Hij werd in februari 1945 boven het westen van Düsseldorf uit de lucht geschoten door de Duitsers. Wonder boven wonder raakte Fowler louter gewond door deze aanval en overleefde het. Hij wist weg te komen, maar overleed alsnog aan zijn verwondingen in maart van dat jaar in Zuidlaren. Oorlogsgraven op de Voormalig Algemene Begraafplaats van Zuidlaren vallen onder het beheer van de Oorlogsgravenstichting.
Eén van de oudste graven die de Voormalig Algemene Begraafplaats van Zuidlaren herbergt, is die van de uit Zeeland afkomstige Generaal Johan Jacob Anton Ardesch. Hij overleed op 1 november 1857 op 70-jarige leeftijd. Verder zijn op de begraafplaats aan de Oude Coevorderweg ook de graven van de adellijke familie De Milly van Heiden Reinestein, dat zijn adellijke status sinds 1840 genoot. Deze familie heeft onder andere gewoond op de gigantische havezate Laarwoud in Zuidlaren.
“Op een zeker moment moest de begraafplaats worden uitgebreid. In 1949 is een aangrenzend perceel aangelegd. In plaats van de verdeling in vakken en slagen werd op dit stuk de klassenverdeling ingevoerd. Men kon daar graven in de Klassen I, II en III kopen”, legt Haisma uit. Nog later, zo begin jaren 70 van de vorige eeuw, werd nogmaals een aangrenzend stuk grond aangelegd voor de uitbreiding van de begraafplaats. In dit stuk is tevens een urnenveld aanwezig.
Tot aan de gemeentelijke herindeling werden de graven op de begraafplaats in Zuidlaren verkocht. “In feite zijn deze dus nog eigendom van de betreffende families die de graven kochten. Na de gemeentelijke herindeling was koop van graven niet meer aan de orde en heeft men gekozen voor uitgifte van graven voor een huurperiode. De Voormalig Algemene Begraafplaats heeft deze naam omdat op deze begraafplaats er geen uit te geven graven meer zijn. Het is echter nog altijd mogelijk dat er op dit stuk van de begraafplaats wordt begraven. De rechthebbenden op de eigen graven kunnen van dat recht gebruik maken”, vertelt Haisma.
Naast de Voormalig Algemene Begraafplaats kent Zuidlaren nog een aantal begraafplaatsen. Eén op het terrein van psychiatrisch ziekenhuis Dennenoord, daar werden een tijd lang personeel en patiënten van het ziekenhuis begraven en de Joodse begraafplaats, gelegen nabij de Sissinge. In de jaren 90, toen er weer ruimte nodig was voor het begraven van overledene, werd de begraafplaats de Walakkers aangelegd. Toch geeft de oude begraafplaats uit 1800 een bepaalde ambiance die niet echt te verwoorden is. De schemer heeft inmiddels namelijk plaatsgemaakt voor het duister. Het kaarsje aan de rechterkant is gestopt met branden en het is tijd om de begraafplaats te verlaten. Het plaatje blijft schilderachtig en is inmiddels ietwat griezelig, wat een begraafplaats in het donker altijd is. De Voormalige Algemene Begraafplaats in Zuidlaren is prachtig en tevens een monument van het dorp Zuidlaren.
