Jan Dijkema: geboren bestuurder laat blijvende impact na op de schaatswereld
SCHIPBORG - In zijn lange en veelzijdige loopbaan heeft Jan Dijkema veel bereikt en meegemaakt. Hij was actief in de politiek en werd gedeputeerde van de provincie Overijssel namens de Partij van de Arbeid. Na de politiek vervulde hij onder meer de rol van vicevoorzitter van de Koninklijke Nederlandsche Schaatsenrijders Bond (KNSB). Uiteindelijk schopte hij het tot voorzitter van de Internationale schaatsunie (ISU). Samen met journalist Carl Mureau schreef hij het boek ‘Van Schipborg naar Lausanne’ over zijn bewogen leven.
Jan Dijkema kijkt met veel plezier terug op zijn jeugd in Drenthe, zijn geboortedorp Schipborg komt niet voor niets terug in de titel van het boek. “Het was een zorgeloze tijd, waar ik met veel plezier aan terugdenk.” Zijn vader was boer, al vanaf jonge leeftijd moest Dijkema meewerken in het boerenbedrijf. In het boek wordt omschreven hoe hij als jonge jongen hielp met dingen als koeien melken, schoffelen en aardappels rooien. Nog altijd komt hij regelmatig terug in de omgeving van Schipborg en Annen. “Ik kom er bijna maandelijks, het is een heel bijzonder gebied.” Hij kon goed leren, na de basisschool volgde de mulo, hbs en uiteindelijk de universiteit van Groningen. Daar studeerde hij sociologie. Hij deed altijd zijn best om de hoogst mogelijke resultaten te halen. “Dat zit in de aard van het beestje, ik wil alles zo goed mogelijk doen”, zegt hij bescheiden.
Na zijn studie werkte hij een aantal jaren op een conferentiecentrum om ondernemingsraden bij te scholen. Daarna werd hij gevraagd om als gedeputeerde van de provincie aan de slag te gaan in Overijssel, namens de PvdA. Op 1978 naam hij plaats in de Provinciale Staten van de provincie. Hij was al langer actief binnen deze partij, toen de beoogde kandidaat op het laatste moment voor de positie moest bedanken viel het oog op Dijkema. Met zijn 33 jaar was hij de jongste bestuurder in de Nederlandse politiek. “Ik kijk met veel plezier en voldoening terug op die periode”, vertelt hij. “We hebben samen veel voor de provincie kunnen doen. Mede dankzij Europees geld hebben we veel nieuwe bedrijven een start gegeven. De werkeloosheid is sterk afgelopen in die periode. Toen ik begon, lag die op 25 procent.” In 1989 werd hij hiervoor koninklijk onderscheiden als Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.
De volgende grote stap in zijn carrière vond plaats in 1994, toen hij naast het voorzitterschap van Arbeidsvoorziening de overstap naar de Schaatsbond maakte. Ook daar werd hij voor gevraagd. Zijn talent en ervaring met besturen, gecombineerd met een passie voor de schaatssport, maakte hem de ideale kandidaat voor het vicevoorzitterschap. Het schaatsen zit hem in het bloed. “Ik leerde het op houtjes op de sloot achter ons huis, toen ik een jaar of drie was. Later ging ik veel naar nationale en internationale wedstrijden, op den duur leer je mensen in die wereld kennen. Toen ze een nieuwe vicevoorzitter zochten kwamen ze bij mij uit,” legt Dijkema uit.
Daarmee was het plafond nog niet bereikt, door de KNSB werd hij afgevaardigd naar het bestuur van de Internationale Schaatsunie (ISU). Van 1994 tot 2010 zit hij in het bestuur van de unie, hij leert de schaatswereld nog beter kennen. In 2010 wordt hij verkozen tot vicevoorzitter en in 2016 tot voorzitter van de ISU, daarmee is hij pas de derde Nederlander die ooit deze functie heeft mogen vervullen. Als voorzitter zet hij zich in voor de gezondheid van de gehele schaatssport, een wereld waarin vele verschillende belangen spelen. “Als voorzitter moet je de balans en het evenwicht goed in de gaten houden. Je wil dat alle disciplines, het lange- en kortebaanschaatsen en het kunstrijden, goed tot hun recht komen.” Niet alleen de verschillende disciplines wedijveren met elkaar, internationale machtsblokken van landen proberen hun regionale belangen te behartigen. Landen in Oost-Europa en Azië hebben heel andere belangen dan een land als Nederland. Dijkema legt uit dat je in de functie als voorzitter het vertrouwen van de verschillende spelers moet winnen. “Je moet laten zien dat je betrouwbaar bent en je werk goed doet.”
In 2022 zwaait Jan Dijkema af als voorzitter van de ISU. Tevreden kan hij stellen dat hij een gezonde sport achterlaat. “Ik zie de toekomst met vertrouwen tegemoet. In 2014 haalde Nederland bij de Olympische Spelen in Sochi bijna alle gouden medailles op de langebaan. Dat is niet goed voor de sport.” Het Olympisch Comité kijkt namelijk of een sport universeel is. Wanneer dat niet het geval is, dan kan het geschrapt worden. De voormalig voorzitter ziet dat de balans inmiddels terug is, het resultaat van een programma waar hij medeverantwoordelijk voor is. “We hebben op mijn initiatief in allerlei plaatsen wereldwijd Centers of Excellence opgezet, waar jong talent ondersteuning krijgt.” Dat programma werpt zijn vruchten af, ziet Dijkema. “Op de Spelen van 2022 wonnen nog nooit zoveel verschillende nationaliteiten medailles.” In Lausanne krijgt hij hiervoor uit handen van IOC-voorzitter Bach de hoogste Olympische onderscheiding, de Olympische Orde.
Toen het einde van zijn laatste ambtstermijn in zicht kwam, werd Dijkema gevraagd of hij door wilde gaan, na enige overpeinzing besloot hij te bedanken. “Mijn opvolger, Kim Jae-Yeol, is 25 jaar jonger. Op een gegeven moment is het goed als nieuwe mensen met nieuwe ideeën het stokje overnemen.” Afgelopen jaar werd Dijkema tachtig, hij vindt het een mooie leeftijd om het wat rustiger aan te doen. “Ik heb nu meer tijd voor mijn twee kinderen en vier kleinkinderen. Er zijn ook nog een boel boeken die ik wil lezen, waar ik niet eerder aan toe ben gekomen,” vertelt hij lachend. Hij kijkt vol tevredenheid terug op een veelbewogen leven. “Ik heb altijd dingen kunnen doen die heel dichtbij mezelf liggen, dat is het belangrijkste.”
