Biologische processen reinigen rioolwater in Eelde

EELDE-PATERSWOLDE - Je spoelt de wc door, wast je handen en gaat verder met je dag. Voor het doorgespoelde water begint dan juist een reis van vele kilometers, die eindigt in de Noordzee. Een belangrijke tussenstop is het rioolwaterzuiveringsstation in Eelde. In verschillende stappen wordt het water gezuiverd, voordat het in het Noord-Willemskanaal wordt geloods.

Herman Beerda is dagelijks bestuurder bij Waterschap Noorderzijlvest. Samen met Wolter Visscher, proces technicus bij de zuiveringsinstallatie, vertelt hij hoe de installatie werkt en welke uitdagingen ze het hoofd bieden.

Het waterschap heeft dertien zuiveringsinstallaties, alleen de installatie in Garmerwolde is groter dan Eelde. De verschillende tanks, bassins en filters in Eelde hebben de capaciteit om het vuile water van 80.000 mensen te verwerken. Vanuit de kantine kijkt Visscher uit over de verschillende tanks, kolossale betonnen bakken waarin het vieze water terecht komt. Hij benadrukt dat de zuivering verloopt via een volledig biologisch proces. Door slim gebruik te maken van verschillende soorten bacteriën wordt eerst het fosfaat aan het water onttrokken. In een volgende tank, met andere microscopische beestjes, wordt vervolgens het biologische materiaal afgebroken. “Het zijn onze belangrijkste medewerkers”, zegt Beerda met een lach. Ook Visscher is zichtbaar trots op zijn microscopische collega’s. “Het is eigenlijk turbo-natuur die je hier in actie ziet. Het zijn natuurlijke processen, verbeterd en precies afgesteld door de mens.”

Het water in de tank waar het materiaal wordt afgebroken is constant in beweging, het kolkende water lijkt verzadigd te zijn met zand en modder. Schijn bedriegt, het rondtollende gruis zijn klonten bacteriën. Nadat deze arbeiders hun werk hebben gedaan wordt het water naar weer een andere tank gepompt. Daar zinken de bacteriën naar de bodem, het slib dat zo vormt wordt afgevoerd naar grote tanks. Het schone water stroomt via een andere pijp naar het Noord-Willemskanaal, vanwaar de reis naar de Noordzee wordt voorgezet.

Het slib gaat niet verloren. Dit wordt afgevoerd naar de zuiveringsinstallatie in Garmerwolde, waar het water eruit wordt geperst. De overgebleven massa wordt vervolgens verbrand in een gloednieuwe fabriek in Delfzijl, waarmee weer stroom wordt opgewekt. Overal in het hele zuiveringsproces wordt gekeken waar energie bespaard kan worden. Waar mogelijk worden de zuiveringsinstallaties gekoppeld aan zonneparken. Dat is in Eelde het geval, op een grasveld naast de tanks grazen schapen tussen lange rijen zonnepanelen. Per dag verbruikt de installatie zo’n 4700 kWh, het leeuwendeel hiervan wordt door de zonnepanelen opgewekt.

Nog voordat het vervuilde water in de eerste tank komt wordt het door een tweetal zeven gehaald. De eerste haalt het grove vuil eruit, wat in een grote afvalcontainer terecht komt. Met een grijns vertelt Visscher dat ze de gekste dingen vinden in deze zeef. In de vergaderruimte van het kantoor is een vitrine ingericht met een selectie van de meest opmerkelijke vondsten. Een onderbroek, tubes tandpasta en zelfs een mobiele telefoon staan daar uitgestald. Na de eerste filter wordt het water door een tweede, fijnere zeef geperst. Hier wordt het zand eruit gefilterd, wat ook weer hergebruikt wordt. 

Het is een geoliede machine, die van vieze drap uit het riool weer schoon water maakt. Zoals elk fijngevoelig proces is er niet veel nodig om een spaak in de wielen te steken. Beerda en Visscher herinneren zich dat er een aantal jaar geleden een grote hoeveelheid drugsafval in het riool werd gedumpt. “Toen stierven alle bacteriën in de tanks. Dan staat het hele proces stil”, vertelt Visscher. Beerda vult hem aan: “Toen hebben we bij een andere installatie nieuwe kweekjes bacteriën moeten ophalen, om het proces weer op te starten.”

Een ander hoofdpijndossier zijn vochtige doekjes. Deze hebben het label ‘biologisch afbreekbaar’ te zijn. “In twaalf dagen ja, dan zijn onze pompen al verstopt”, zegt Beerda schamper. De doekjes komen namelijk terecht in de verschillende pompen en gemalen die het water naar de zuiveringsinstallatie brengen. Daar vormen ze dikke proppen, waardoor de machines vastlopen. De hartenkreet van iedereen bij het waterschap is dan ook: spoel die doekjes niet door de wc. Datzelfde geldt voor frituurvet, een jaarlijks terugkomende irritatie rond de feestdagen.

Een ongrijpbaarder probleem zijn medicijnresten die in het riool terecht komen. Momenteel zijn die moeilijk uit het water te filteren en komen dus veelal in de natuur terecht. Dat betekent dat vissen pijnstillers, antidepressiva en nog veel meer binnen krijgen. Vervolgens komt het via de vissen bij dieren terecht die van de vis een lekker maaltje maken. Beerda legt uit dat door de vergrijzing er steeds meer medicijnen worden gebruikt, wat er weer voor zorgt dat er meer medicijnresten in het riool terecht komen. Er wordt gewerkt aan nieuwe technieken waarmee dit alsnog uit het water kan worden gehaald, maar zoals altijd geldt: voorkomen is beter dan genezen. Beerda: “Als waterschap zitten we met heel veel andere partijen, onder meer in de zorgsector, in een belangrijk netwerk om enerzijds innovaties te stimuleren en anderzijds bewuster om te gaan met het voorschrijven van medicijnen. Het is in de zorg bijvoorbeeld steeds gewoner om periodiek te kijken welke medicijnen patiënten nog nodig hebben en welke niet. Daar hebben we allemaal baat bij, zeker ook voor de kwaliteit van het water.”